Nằm trong khuôn khổ Ngày hội Sinh viên Kiến trúc Toàn quốc lần thứ 15, hội thảo “Kiến trúc trong thời đại công nghệ – Sáng tạo Archinnovation” đã được tổ chức tại Đại học Việt Đức vào ngày 16/4 với sự tham dự của đông đảo các nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, công ty và sinh viên đến từ 27 cơ sở giáo dục trên cả nước. Không chỉ là một diễn đàn trao đổi học thuật, hội nghị còn trình bày một bức tranh rõ ràng về sự thay đổi trong tư duy kiến trúc đương đại – từ khuôn khổ thiết kế công trình đến cách tiếp cận liên ngành và hệ thống.
Hội thảo “Kiến trúc trong thời đại công nghệ – Archinnovation” quy tụ hơn 40 bài giảng của các nhà nghiên cứu, giảng viên, kiến trúc sư và sinh viên trong và ngoài nước. Nội dung hội thảo được chia làm 3 nhóm chủ đề chính: kiến trúc bền vững, Ứng dụng công nghệ trong kiến trúc Và Quy hoạch – phát triển đô thị bền vững.
Nghiên cứu tập trung vào các vấn đề hiện tại của ngành như biến đổi khí hậu, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, áp lực dân số ở các thành phố lớn và yêu cầu chuyển đổi kỹ thuật số trong thiết kế và vận hành dự án. Ngoài ra, nhiều bài giảng đã mở rộng phạm vi tiếp cận sang các lĩnh vực liên ngành như tài chính nhà ở, y tế không gian hay vai trò của kiến trúc trong lĩnh vực văn hóa.
Kiến trúc trong thời đại công nghệ: Không phải là về công cụ
Phát biểu khai mạc hội nghị: Ông Hà Thúc Viên – Phó Hiệu trưởng Đại học Việt Đức nhấn mạnh ngành kiến trúc đang phải đối mặt với những thay đổi sâu sắc dưới sự tác động đồng thời của công nghệ và môi trường. Theo ông, các công cụ như trí tuệ nhân tạo, mô phỏng kỹ thuật số hay nền tảng dữ liệu không chỉ hỗ trợ thiết kế mà còn “nghĩ lại vấn đề” về cách kiến trúc được thiết kế và vận hành. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng trọng tâm của kiến trúc không phải là công nghệ mà là con người. “Công nghệ có thể giúp chúng ta thiết kế nhanh hơn và chính xác hơn, nhưng điều quan trọng là liệu chúng ta có dành đủ thời gian để hiểu con người, văn hóa và bối cảnh hay không.”
Từ đó, ông Hà Thúc Viên cũng đặt ra yêu cầu đối với giáo dục kiến trúc hiện nay: không chỉ dạy kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn phát triển tư duy phê phán, kỹ năng liên ngành và ý thức trách nhiệm xã hội. Đây được coi là nền tảng để các thế hệ kiến trúc sư tương lai thích nghi với môi trường thực hành đang thay đổi nhanh chóng.
Từ thực tiễn quốc tế đến chuyển đổi hình thái đô thị
Về mặt thực tiễn, bài giảng của Kiến trúc sư. Cung Thành Đạt (Baumschlager Eberle Architekten – BEA) với chủ đề “Thiết kế khu vực – Tác động toàn cầu” mang đến sự tiếp cận từ các dự án quốc tế. Thay vì nhấn mạnh vào hình thức, các công trình của BEA thể hiện chiến lược thiết kế dựa trên việc tối ưu hóa năng lượng, kiểm soát vi khí hậu và sử dụng các điều kiện tự nhiên như ánh sáng, thông gió và vật liệu địa phương. Cách tiếp cận này phản ánh một xu hướng rõ ràng trong thực hành kiến trúc đương đại: giảm sự phụ thuộc vào hệ thống kỹ thuật và hướng tới các giải pháp bền vững “thụ động” và lâu dài.
Tính liên tục giữa việc thể hiện thực tiễn quốc tế và nghiên cứu trong nước cho thấy khoảng cách giữa lý thuyết – dữ liệu – và thực tiễn kiến trúc ở Việt Nam đang dần được thu hẹp.
Xét về mặt khoa học thì đó là Phó Giáo sư, Tiến sĩ. Kiến trúc sư. Nguyễn Anh Tuấn Tiếp cận vấn đề từ góc độ hình thái đô thị, với nghiên cứu mặt tiền nhà phố tại Đà Nẵng giai đoạn 2015-2025. Kết quả cho thấy xu hướng pha trộn phong cách chiếm tỷ lệ lớn, đồng thời ngày càng bổ sung thêm các yếu tố thích ứng khí hậu như tấm che nắng, không gian xanh, vật liệu chống bức xạ.
Những dữ liệu này tiết lộ một thực tế nổi bật: Hình thức kiến trúc đô thị của Việt Nam không chỉ bị chi phối bởi tính thẩm mỹ mà dần phản ánh những áp lực môi trường và nhu cầu thích ứng với khí hậu.
Xây dựng hiệu suất và cách tiếp cận dựa trên dữ liệu
Hướng tới nghiên cứu kỹ thuật, bài giảng của Kiến trúc sư. Ngô Thanh Tâm (Đại học Kiến trúc TP.HCM) có kết cấu hoàn chỉnh. Bằng cách kiểm tra các vật liệu lợp mái trên thị trường và so sánh chúng với các tiêu chuẩn quốc tế, nghiên cứu cho thấy vật liệu có chỉ số phản xạ bức xạ mặt trời (SRI) cao có thể giúp giảm nhu cầu năng lượng làm mát từ 14-26%.
Đồng thời, việc kết hợp các lớp cách nhiệt (PU, EPS, bông khoáng) giúp cải thiện đáng kể hệ số truyền nhiệt (giá trị U) và đạt tiêu chuẩn ISO về cách nhiệt tòa nhà. Đáng chú ý, nghiên cứu không chỉ dừng lại ở hiệu quả kỹ thuật mà còn phân tích các yếu tố chi phí, độ bền của vật liệu, từ đó đề xuất các phương án phù hợp với điều kiện khí hậu, kinh tế của TP.HCM.
Điều này thể hiện một sự thay đổi quan trọng: kiến trúc đang hướng tới thiết kế dựa trên bằng chứng chứ không chỉ là trải nghiệm hay hình thức.
Kiến trúc như một nền tảng liên ngành
Ngoài các nghiên cứu về kỹ thuật và hình thái, nhiều bài giảng tại hội nghị đã mở rộng phạm vi kiến trúc để bao gồm các vấn đề quy hoạch xã hội và đô thị. Các chủ đề như nhà ở giá rẻ, tài chính nhà ở, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) hay tổ chức nhà ở trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng cho thấy kiến trúc ngày càng gắn kết chặt chẽ với các cấu trúc kinh tế xã hội.
Đồng thời, các hướng nghiên cứu về thiết kế ưa sinh học, vi khí hậu và sức khỏe không gian cũng thể hiện một cách tiếp cận mới, trong đó kiến trúc không chỉ là việc tổ chức không gian vật lý mà còn có tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và trải nghiệm của con người.
Điều đáng chú ý là các chủ đề được nêu ra trong cuộc thảo luận – từ nhà ở đến sức khỏe không gian – đang dần trở thành yêu cầu thiết thực đối với các kiến trúc sư. Các chủ đề này tiếp tục được thảo luận trong các nhóm thảo luận với sự tham gia của các công ty, đơn vị thực hành.
Vòng thảo luận với sự tham gia của đại diện doanh nghiệp đã bổ sung thêm nội dung học thuật dưới góc nhìn thực tiễn. Kiến trúc do đó được hiểu là một chuỗi giá trị liên tục, từ vật liệu, sản xuất, quy hoạch đến xây dựng và vận hành. Công nghệ không chỉ thay đổi công cụ thiết kế mà còn thay đổi cách các bên trong ngành hợp tác.
Đặc biệt, các ý kiến đều đồng tình rằng các kiến trúc sư tương lai cần mở rộng kỹ năng của mình ngoài thiết kế: hiểu vật liệu, thu thập dữ liệu, hệ thống tư duy và thích nghi với môi trường làm việc toàn cầu.
Thiết kế lại phương pháp kiến trúc
Từ những tham luận, trao đổi tại hội nghị, chúng ta có thể thấy sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy kiến trúc hiện nay. Trong khi thiết kế từng được xem chủ yếu về mặt hình thức và thẩm mỹ, nghiên cứu của Archinnovation cho thấy kiến trúc ngày càng được xem như một hệ thống tích hợp, xem xét đồng thời các yếu tố môi trường, năng lượng, kinh tế và xã hội.
Nghiên cứu về hiệu ứng đảo nhiệt, vật liệu hoặc vi khí hậu đã đạt được tiến bộ trong việc định lượng hiệu suất và chi phí, đồng thời cung cấp cơ sở cho các quyết định thiết kế dựa trên dữ liệu. Đồng thời, các nghiên cứu về xây dựng đô thị và nhà ở cho thấy kiến trúc ngày càng gắn liền với các vấn đề xã hội, từ khả năng tiếp cận không gian sống đến thiết kế không gian sống bền vững.
Giá trị của Hội nghị Đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở việc trình bày các kết quả nghiên cứu riêng lẻ mà còn ở việc hình thành một cách tiếp cận chung: kiến trúc là một lĩnh vực liên ngành trong đó công nghệ, môi trường và con người được cân bằng.
Từ những cách tiếp cận này, chúng ta có thể thấy một hướng đi rõ ràng: Kiến trúc Việt Nam trong tương lai sẽ được xác định không chỉ bởi hình thức mà còn bởi khả năng thích ứng, đo lường và đóng góp vào chất lượng cuộc sống trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu.
Kính gửi bạn – TCKT.VN
(c) Tạp chí kiến trúc
