Tại tất cả các cuộc gặp với các bộ, cơ quan nước ngoài sau khi nhậm chức, Thủ tướng Lê Minh Hưng luôn nhấn mạnh cần tập trung, cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh – Ảnh: VGP
Trong quản lý quốc gia, những ngày đầu tiên của nhiệm kỳ chính phủ mới là thời điểm xác định xem nó sẽ hoạt động như thế nào. Sau đó, chính phủ sẽ trả lời các câu hỏi cơ bản: Liệu chính phủ sẽ quản lý hay tạo ra, kiểm soát hay trao quyền, tập trung hóa hay phân quyền?
Lịch sử cải cách cho thấy, chính phủ thành công không phải là người công bố nhiều chính sách nhất mà là những người ngay từ những bước đi đầu tiên đã thiết kế được một “hệ điều hành” tốt cho cả nhiệm kỳ.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ đồng loạt công bố 8 nghị quyết nhằm cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong tháng đầu tiên của nhiệm kỳ không chỉ là một quyết định hành chính thông thường. Đó là một tuyên bố thể chế chính trị về cách chính phủ sẽ hành động.
Điều này hoàn toàn phù hợp với lời hứa của Thủ tướng Lê Minh Hưng trong bài phát biểu nhậm chức: xây dựng chính quyền hiện đại, sáng tạo và phục vụ nhân dân, đoàn kết dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng mà nòng cốt là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Một quyết định chưa từng có: quy mô, tốc độ và cách tiếp cận
Điểm ấn tượng nhất trước hết là mức độ cải cách. Theo các nghị quyết được thông qua, Chính phủ đã đồng loạt sửa đổi, bổ sung 163 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có 155 nghị định – con số chưa từng có trong các cuộc cải cách trước đây. Trên cơ sở đó, 184 thủ tục hành chính được bãi bỏ, 134 thủ tục được phân cấp và 349 thủ tục được đơn giản hóa.
Ngoài ra, Chính phủ quyết định loại bỏ 890 điều khoản, đồng thời giảm tỷ lệ thủ tục hành chính do cấp trung ương trực tiếp giải quyết xuống còn khoảng 27%. Mục tiêu là giảm hơn 50% thời gian và chi phí tuân thủ cho người dân và công ty.
Những con số này không chỉ phản ánh quy mô mà còn thể hiện một cách tiếp cận mới: đổi mới căn bản và có hệ thống, thay vì điều chỉnh từng phần một như trước đây.
Điểm thứ hai là tốc độ triển khai. Việc thông qua đồng thời 8 nghị quyết trong tháng đầu nhiệm kỳ cho thấy đây không phải là những quyết định mang tính thử nghiệm mà là những quyết định được cân nhắc kỹ lưỡng và thực hiện với quyết tâm cao độ.
Trong hành chính công, tốc độ không chỉ là yếu tố kỹ thuật. Khi cải cách được thực hiện nhanh chóng và đồng bộ, đó là dấu hiệu cho thấy một chính phủ không chỉ có ý chí mà còn có năng lực hành động.
Điểm thứ ba và quan trọng nhất là cách tiếp cận. Đây không chỉ là việc “cắt giảm thủ tục” mà còn là việc thiết kế lại cách thức hoạt động của hệ thống hành chính. Chính phủ không chỉ cắt giảm số lượng quy định mà còn thay đổi căn bản và hiệu quả logic vận hành quyền lực nhà nước.
Quyết định của Chính phủ: Ba thay đổi chiến lược
Đối với người dân, việc giảm bớt thủ tục và tiếp xúc trực tiếp với cơ quan hành chính sẽ giúp giảm nguy cơ bị quấy rối, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công.
Nếu xem xét kỹ nội dung của 8 nghị quyết, chúng ta có thể thấy rõ ba thay đổi lớn – ba quyết định mang tính chiến lược của Chính phủ trong cách thức điều hành.
Từ tiền kiểm toán đến hậu kiểm toán: triết lý quản lý trong quá trình chuyển đổi
Từ lâu, hệ thống quản lý của chúng tôi vận hành theo logic tiền kiểm tra: phải xin phép trước khi làm bất cứ việc gì và phải được sự chấp thuận trước khi triển khai. Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro nhưng phát sinh chi phí tuân thủ cao và làm chậm dòng chảy kinh tế.
Với 8 nghị quyết này, việc bãi bỏ một số điều khoản, điều kiện và thủ tục tiền đánh giá cho thấy sự thay đổi rõ rệt: từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro trong quá trình hoạt động đang diễn ra.
Nhà nước không còn ở vị trí “người gác cổng” mà đảm nhận vai trò đặt ra các tiêu chuẩn, giám sát và xử lý vi phạm dựa trên dữ liệu và quy định của pháp luật. Đây không chỉ là sự thay đổi về công cụ mà còn là sự thay đổi về triết lý quản lý.
Đây không phải là việc kiểm soát rủi ro trước mà là quản lý rủi ro một cách chủ động và linh hoạt.
Từ tập trung hóa đến phân quyền: phân bổ lại quyền lực thực thi
Một trong những nội dung nổi bật của các nghị quyết là việc phân cấp 134 thủ tục hành chính, giúp giảm đáng kể tỷ lệ thủ tục do cấp trung ương trực tiếp giải quyết.
Điều này cho thấy một quyết định rõ ràng: chính quyền trung ương không nên tập trung vào thiết kế thể chế và giám sát nữa mà giao quyền thực thi cho chính quyền địa phương.
Nếu việc phân cấp chỉ giới hạn ở việc phân bổ nhiệm vụ thì sẽ không mang lại những thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, khi kết hợp với trách nhiệm giải trình và đo lường kết quả, nó sẽ trở thành động lực để nâng cao hiệu quả quản lý.
Điều đáng chú ý ở đây không chỉ là “phân cấp bao nhiêu”, mà còn là cách thức phân cấp trong hệ thống hành chính – yếu tố cốt lõi của năng lực thực hiện quốc gia.
Từ kiểm soát đến sáng tạo: Tái định vị vai trò của Nhà nước
Có lẽ sự thay đổi sâu sắc nhất nằm ở cách chính phủ tái định vị vai trò của mình trong nền kinh tế.
Nếu các điều khoản và điều kiện 890 bị bãi bỏ, thông điệp rất rõ ràng: công ty không còn là đối tượng cần kiểm soát chặt chẽ mà là đối tượng cần được trao quyền để phát triển.
Nhà nước không ở vị thế “cho phép tồn tại” mà đảm nhận vai trò tạo môi trường để phát triển.
Đó là về sự chuyển đổi từ quản lý quản lý sang quản lý mang tính xây dựng – một sự thay đổi đã được nói đến trong nhiều năm, nhưng nó chỉ trở nên thực sự rõ ràng khi nó được cụ thể hóa trong những quyết định lớn như thế này.
Lấy lại niềm tin và động lực phát triển
Đối với các công ty, việc cắt giảm quy trình và điều kiện kinh doanh có nghĩa là giảm đáng kể chi phí tuân thủ
Những thay đổi nêu trên không chỉ có ý nghĩa về mặt thể chế mà còn tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.
Đối với các công ty, việc cắt giảm các quy trình và yêu cầu kinh doanh đồng nghĩa với việc giảm đáng kể chi phí tuân thủ – không chỉ chi phí pháp lý mà còn cả các chi phí không chính thức vốn từ lâu đã là gánh nặng. Các quy trình nhanh hơn và rõ ràng hơn cũng giúp các công ty đẩy nhanh việc ra quyết định và nâng cao khả năng cạnh tranh.
Đối với người dân, việc giảm bớt thủ tục và tiếp xúc trực tiếp với cơ quan hành chính sẽ giúp giảm nguy cơ bị quấy rối, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công.
Giảm bớt gánh nặng cho dòng tài nguyên là vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế. Khi các rào cản về thủ tục được dỡ bỏ, vốn, ý tưởng và năng lực sản xuất có thể hoạt động nhanh hơn và hiệu quả hơn. Đây là tiền đề cần thiết để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.
Quan trọng hơn, những quyết định này giúp khôi phục lại niềm tin – niềm tin của doanh nghiệp vào môi trường kinh doanh, niềm tin của người dân vào hiệu quả của bộ máy hành chính. Đúng như Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nói khi nhậm chức: “Tôi nhận thức sâu sắc rằng niềm tin của nhân dân là nguồn lực lớn nhất của đất nước”.
Trên thực tế, trong tất cả các cuộc họp với các bộ, ngành sau khi nhậm chức, Thủ tướng luôn nhấn mạnh cần tập trung, cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Ông nêu rõ đây là một trong những giải pháp nhanh nhất và ngắn nhất nhằm hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, tác động trực tiếp đến tăng trưởng với mục tiêu hai con số và quan trọng nhất là giúp tăng cường niềm tin của người dân và doanh nghiệp.
Thách thức của cuộc bầu cử: Cải cách thực chất
Tuy nhiên, người ta cũng phải công khai thừa nhận rằng sự lựa chọn này gắn liền với những thách thức đáng kể.
Đầu tiên, quá trình chuyển đổi sang xác minh đòi hỏi hệ thống dữ liệu và năng lực giám sát hiện đại. Nếu không có công cụ phù hợp, việc giảm kiểm toán trước có thể dẫn đến rủi ro quản lý.
Thứ hai, phân cấp đòi hỏi phải thiết lập các cơ chế kiểm soát quyền lực mới. Nếu không, có thể xảy ra tình trạng sơ suất hoặc “chuyển giao trách nhiệm” giữa các cấp.
Thứ ba và quan trọng nhất là thay đổi tư duy của bộ máy. Nếu tư duy quản lý cũ vẫn tồn tại thì cải cách trên giấy tờ có thể không dẫn đến thay đổi trong thực tế. Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ ra, điều quan trọng là nguyên tắc chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong tư duy về đổi mới phải được quán triệt sâu sắc không chỉ ở cấp người đứng đầu các bộ, thành phố mà còn ở cấp các ban, ngành, đơn vị trực thuộc và các cấp thực hiện.
Bởi cải cách lớn nhất không nằm ở văn kiện mà ở cách bộ máy thực hiện hàng ngày.
Một sự lựa chọn đã được thực hiện
Những tháng ngày đầu tiên không quyết định toàn bộ nhiệm kỳ nhưng quyết định đường lối của Chính phủ.
Lần này, bằng việc thông qua 8 nghị quyết, Chính phủ đã gửi đi một tín hiệu rõ ràng: đang lựa chọn con đường cải cách thực chất, củng cố và tạo ra sự phát triển.
Với quyết tâm cao độ, những quyết định này không chỉ có thể đẩy nhanh thủ tục và giảm chi phí. Quan trọng hơn, nó cho phép nền kinh tế vận hành theo một logic hoàn toàn khác – logic của niềm tin, hiệu quả và tăng trưởng. Chính phủ cam kết thực hiện các biện pháp và nỗ lực hết mình để thúc đẩy phát triển và mang lại cho người dân một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng
Nguồn: www.chinhphu.vn
